Aktualności

Wpływ mediów społecznościowych i internetu na jakość życia polskich dzieci i młodzieży

Artykuł / 22.04.2022

Wpływ mediów społecznościowych i internetu na jakość życia polskich dzieci i młodzieży

Z roku na rok stale rośnie liczba godzin przeznaczanych przez dzieci i młodzież na korzystanie z mediów społecznościowych i internetu.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, World Health Organization) jakość życia to „indywidualny sposób postrzegania przez jednostkę jej pozycji życiowej w kontekście kulturowym i systemu wartości, w którym żyje, oraz w odniesieniu do zadań, oczekiwań i standardów wyznaczonych uwarunkowaniami środowiskowymi”.

Definicja podana przez WHO wskazuje na subiektywny charakter jakości życia, która ma charakter wielowymiarowy i składa się z następujących domen:

  1. Fizycznej – dotyczy ona doznania bólu fizycznego i dyskomfortu oraz funkcji sensorycznych.
  2. Psychicznej – zawiera ona uczucia pozytywne i negatywne, procesy umysłowe, postrzeganie ciała i ogólną samoocenę.
  3. Niezależności, w tym ruchowej (mobilność), w której zawiera się aktywność na co dzień, zdolność kontaktu z innymi oraz zdolność do wykonywania pracy.
  4. Relacji społecznych – posiadanie bliskich relacji z innymi, wsparcie społeczne.
  5. Środowiskowej – najbliższego otoczenia np. domowego, jak również środowiska fizycznego – pracy, kwestii poczucia bezpieczeństwa, wolności, opieki zdrowotnej itp.
  6. Duchowej – składają się na nią przekonania religijne oraz osobiste poglądy.

W przypadku rozpatrywania jakości życia w kontekście dzieci WHO podkreśla, że ważna jest siódma sfera: Prawa dziecka — do pełnego rozwoju, fizycznego, psychicznego, społecznego oraz duchowego. Prawa dzieci są kwestią bardzo często poruszaną w debacie publicznej, ponieważ dzieci należą do grupy najbardziej narażonej na zranienia, są bezradne i często zależne od osób dorosłych. Dlatego naukowcy coraz częściej wskazują także na potrzebę badania dzieci w aspekcie jakości życia.

W dzisiejszych czasach ciągłego rozwoju w dziedzinie technologii i internetu łatwo jest zagubić się w natłoku informacji i bycia ciągle dostępnym, dlatego wymiar i postrzeganie jakości życia w przypadku dzieci coraz częściej rozpatruje się także w kontekście dostępu do nowych technologii i korzystania z mediów społecznościowych.

Rzecznik Praw Dziecka w komentarzu do raportu: „Ogólnopolskie badanie jakości życia dzieci i młodzieży w Polsce” mówił:

Od lat słyszymy w telewizji, czytamy w prasie czy internecie, jak rzekomo zła jest ta nasza młodzież. Jej obraz jest kształtowany w dużej mierze przez media, dla których źródłem informacji są najczęściej jedynie opinie i oceny. Podobnie polska rodzina oceniana jest na podstawie incydentalnych zdarzeń, które są uogólniane i kreują złudny pogląd na rzeczywistość.

Badania realizowane przez Rzecznika Praw Dziecka w 2021 roku na próbie ponad 5800 uczniów edukacji wczesnoszkolnej (klasy II szkoły podstawowej), szkoły podstawowej (klasy VI) i szkoły ponadpodstawowej (klasy II technikum i liceum ogólnokształcących) próbują odpowiedzieć na pewne pytania dotyczycące jakości życia dzieci i młodzieży. Pomiar przeprowadzono przy użyciu kwestionariusza The KIDSCREEN.

Źródło: Infografika z portalu Kurier Nauczycielski

Analiza wyników pokazała, że wśród dzieci i młodzieży występuje kilka czynników różnicujących zaburzenia używania mediów społecznościowych. Istotnym czynnikiem okazała się płeć respondentów. Największe zróżnicowanie dotyczy dzieci w drugich klasach szkoły podstawowej. Chłopcy z tych klas wyraźnie częściej (17%) niż dziewczynki (9%) używają mediów społecznościowy w sposób wskazujący na uzależnienie. Wraz z wiekiem maleje różnicowanie wyników badań przez czynnik płeć. Dane nie wskazują także, iż posiadanie licznego rodzeństwa można traktować jako czynnik, który skutecznie chroniłby przed nadużywaniem mediów społecznościowych. W rodzinach wielodzietnych – z pięciorgiem dzieci – często wynik ten był wyższy niż w rodzinach z mniej licznym potomstwem (posiadanie 5 i więcej rodzeństwa kl. II szkoła podstawowa 16% –, czy  kl. VI szkoły podstawowej 19% – były to najwyższe wyniki w danej kategorii).

W obszarze korzystanie już ściśle dotyczącym mediów społecznościowych możemy przeczytać, że skala problemu korzystania z mediów społecznościowych wśród najmłodszych uczniów nie jest powszechna. Najniższy wynik uzyskało stwierdzenie dotyczące próby ograniczania spędzanego czasu na portalach społecznościowych– dla jednej trzeciej uczniów (32%) taka próba zakończyła się fiaskiem. Blisko co trzeci (27%) z drugoklasistów przyznaje, że korzysta z mediów społecznościowych, by lepiej się poczuć (ucieczka), a jedna czwarta (24%) jest świadoma, że często nie może skupić się na innych rzeczach, bo myśli o połączeniu z internetem.

Według najmłodszej grupy badanych ilość czasu spędzanego w mediach społecznościowych rzadko jest przyczyną konfliktów i kłótni z innymi osobami (zaprzeczyło temu 86%). Jedna trzecia ośmio- i dziewięciolatków (32%) mówi rodzicom czy przyjaciołom, ile czasu spędza na portalach społecznościowych. Można jednak zauważyć, że w każdym z analizowanych stwierdzeń o zabarwieniu negatywnym chłopcy odnotowali wyższy odsetek wskazań niż dziewczynki.

W przypadku uczniów z klas szóstych z deklaracji respondentów wynika, że nie zaniedbują innych zajęć ze względu na korzystanie z mediów społecznościowych, zaprzeczają też, jakoby czuli niezadowolenie związane z chęcią częstszego korzystania z portali społecznościowych (po 84% wskazań dla odpowiedzi „nie”). Blisko połowa uczniów z klasy szóstej szkoły podstawowej twierdzi, że korzystanie z mediów społecznościowych poprawia im samopoczucie (48%), a niespełna jedna trzecia (30%) podejmowała nadaremne próby zmniejszenia ilości czasu spędzanego w sieci. Co trzeci badany (29%) miał sytuację konfliktową ze swoimi bliskimi związaną z użytkowaniem mediów społecznościowych. Co czwarty często zdaje sobie sprawę, że myśli tylko o korzystaniu z social mediów (25% ). W przypadku drugoklasistów liczba odpowiedzi uznanych za negatywne nie różnicuje się ze względu na płeć, różnice się zacierają.

Natomiast im starsi uczniowie, tym więcej czasu spędzają w przestrzeni online. Jednocześnie nastolatki ze szkoły średniej częściej niż pozostali uczniowie zaprzeczają występowaniu problemów uzależnienia związanego z korzystaniem z mediów społecznościowych. Ponad połowa z nich przyznaje jedynie, że często korzysta z portali społecznościowych, aby lepiej się poczuć, a 23% informuje bliskich, ile czasu spędza na portalach społecznościowych. Nastolatków, które podejmowały próbę zmniejszenia ilości czasu spędzanego w mediach społecznościowych, jest ponad jedna czwarta (26%).

Znając rozkład odpowiedzi na poszczególne pytania i znając ogólne badania mówiące o negatywnym wpływie mediów społecznościowych na dzieci i młodzież, można próbować podjąć działania uczenia dzieci ciekawego i wartościowego spędzania czasu wolnego poza mediami społecznościowymi. Na każdym etapie rozwoju dziecka do tego typu działań warto zaangażować całe rodziny i środowisko lokalne.

#dzieci #nastolatki #media cyfrowe #media społecznościowe #social media #nowe technologie

Autor: Mariola Błażej

/kontakt/deklaracja-dostepnosci/polityka-prywatnosci/